Jak dotrzeć do dziecka, które nie słucha? Sprawdzone sposoby na lepszą komunikację

Ten obraz przedstawia spokojną rozmowę rodzica z dzieckiem w naturalnej, domowej scenerii

Każdy rodzic, od czasu do czasu może mieć problem z wydaniem polecenia swojemu dziecku. Maluch, który ignoruje prośby lub robi wszystko odwrotnie, niż oczekujesz, łatwo wywołuje poczucie bezsilności i frustrację. Nieposłuszeństwo czy brak reakcji ze strony pociechy nie zawsze wynika ze złośliwości czy braku szacunku. Znacznie częściej to wynik etapu rozwoju, silnych emocji lub sposobu, w jaki formułujesz swoje komunikaty. Istnieją skuteczne metody na to, jak poprawić komunikację z dzieckiem. W tekście tłumaczymy, co zrobić, żeby zmotywować malucha do współpracy i jak radzić sobie, gdy nie wykonuje swoich obowiązków.

Dlaczego maluch nie słucha?

Kluczem do zmiany zachowania dziecka jest poznanie przyczyn problemu. Umiejętność słuchania i kontrolowania emocji to kompetencje, których maluch uczy się stopniowo. Do najczęstszych powodów nieposłuszeństwa ze strony pociechy należą:

  • Przeciążenie bodźcami;
  • Silne emocje – małe dzieci nie wiedzą, jak radzić sobie z gniewem czy smutkiem; 
  • Zmęczenie lub głód;
  • Niejasne, zbyt skomplikowane polecenia;
  • Skupienie uwagi na czymś innym – na przykład na zabawie;
  • Chęć testowania granic;
  • Potrzeba większej samodzielności.

Nie należy traktować niesubordynacji pociechy jako ataku na autorytet rodzica. Dobrze jest spojrzeć na takie zachowanie, jak na informację o tym, czego aktualnie potrzebuje dziecko. Od najmłodszych lat warto traktować dziecko z szacunkiem, uważnie go słuchać i uwzględniać jego perspektywę, jednocześnie zachowując odpowiedzialność rodzica za granice i bezpieczeństwo.

Podstawą jest nawiązanie kontaktu

Wydawanie poleceń w czasie, gdy dziecko jest w trakcie zabawy lub znajduje się w drugim pokoju to działanie bezcelowe. Istnieje wówczas duża szansa, że maluch po prostu nie usłyszy rodzica albo nie przetworzy komunikatu. Zanim poprosisz pociechę o wykonanie zadania:

  • Podejdź bezpośrednio do niego,
  • Przykucnij – dzięki temu łatwiej będzie nawiązać kontakt wzrokowy,
  • Warto też, jeśli dziecko to akceptuje, dotknąć jego dłoni lub ramienia.

Teraz jest odpowiedni moment na spokojne przekazanie dziecku swojej prośby. Zwiększa się szansa na to, że pociecha rzeczywiście cię usłyszy i zrozumie twoje polecenie.

Polecenia muszą być krótkie i konkretne

Małym dzieciom może być trudno zapamiętać i wykonać kilka instrukcji jednocześnie, dlatego skuteczniejsze są krótkie polecenia przekazywane pojedynczo. Dlatego zamiast wydawać skomplikowane polecenia, używaj krótkich, prostych zdań. 

NIEKochanie, niedługo wychodzimy. Czy możesz schować swoje zabawki? Jeśli nie zrobisz tego teraz, to zostanie bałagan.
TAKProszę, posprzątaj swoje zabawki. 

Nie powtarzaj się

W dziecku, które słyszy jedną prośbę sześć lub siedem razy, rodzi się przekonanie, że nie musi go wykonywać od razu. Zdaje sobie sprawę, że rodzic i tak będzie mu o tym przypominać. Zamiast wielokrotnie powtarzać komunikat:

  • Upewnij się, że dziecko słyszało to, co do niego powiedziano,
  • Odczekaj chwilę, aby sprawdzić jego reakcję,
  • Jeśli nie zacznie samodzielnie – podejdź do niego spokojnie i pomóż rozpocząć wykonywanie zadania.

Dawaj wybór, kiedy jest to możliwe

Należy nauczyć pociechę, że ma określone obowiązki. Aby to zrobić daj jej kontrolowany wybór. Pozwolenie dziecku na podejmowanie nawet małych decyzji, może zwiększać poczucie sprawczości i ułatwiać współpracę. W ten sposób wyznacza się granice, ale jednocześnie daje maluchowi do zrozumienia, że jego zdanie jest ważne dla rodziców.

NIEMasz założyć niebieską koszulkę! Szybko, nie ma czasu.
TAKWolisz założyć niebieską czy zieloną bluzkę?

Stwórz styl komunikacji

Dzieci uczą się przede wszystkim poprzez obserwację. Maluchowi trzeba pokazać poprawne sposoby reagowania. Trudno oczekiwać, że pociecha będzie mówiła spokojnie, jeśli rodzic na nią krzyczy, nie słucha lub jej przerywa. Nie należy podnosić głosu ani stosować komunikatów oceniających. Zamiast tego, warto opisać maluchowi sytuację i wyjaśnić, dlaczego zachowuje się niewłaściwie. 

NIEJesteś niegrzeczny!
TAKNie podoba mi się, że rzucasz swoimi zabawkami. Mogą się od tego zniszczyć. Połóż klocki na podłodze.

Dziecko nie poczuje się ocenione, ale zrozumie, czego rodzic nie akceptuje.

Doceniaj współpracę

Nie chodzi o słodycze czy nowe zabawki, ale o zauważenie wysiłku dziecka. Budowanie dobrych nawyków jest skuteczniejsze, gdy zamiast skupiać się na tym, co maluch zrobił źle, nagradza się i chwali jego dobre zachowania. Oto przykłady konkretnych pochwał wzmacniających współpracę między Tobą a dzieckiem:

  • Naprawdę przydała mi się Twoja pomoc.
  • Dziękuję, że posprzątałeś/aś swoje zabawki bez przypominania.
  • Widzę, że bardzo się się starałeś/aś, doceniam to.

Zachowaj spokój w trakcie konfliktu

Nerwy są złym doradcą – w momentach silnego wzburzenia ani rodzice, ani dziecko nie myślą logicznie. Nie ma sensu eskalować konfliktu. Krzyk prowadzi jedynie do jeszcze większego napięcia. Zatem, jeśli czujesz, że narasta złość:

  • Weź kilka głębszych oddechów,
  • Postaraj się uspokoić swój ton głosu,
  • Jeśli sytuacja tego wymaga – odłóż rozmowę na później.

Krzyk i gwałtowne reakcje rodzica mogą zwiększać napięcie malucha oraz utrudniać rozwiązanie konfliktu. Lepiej odpowiedzieć mu w sposób spokojny, ponieważ pomaga to dziecku wyciszyć się i ułatwia powrót do współpracy. 

Stosuj naturalne konsekwencje

Daj dziecku uczyć się na własnych błędach. Kiedy na własnej skórze przekona się, jakie są konsekwencje jego działań, na dłużej zapamięta tę lekcję. Nakładanie przypadkowych kar wcale nie uczy odpowiedzialności. 

NIEWidzę, że nie posprzątałeś/aś kredek. Za karę nie możesz używać tabletu do odwołania.
TAKProsiłem/am, żebyś posprzątał/a kredki. Nie zrobiłeś/aś tego, więc przez jakiś czas będą u mnie i nie będziesz z nich korzystać.

O relację dba się każdego dnia

To, czy dziecko jest posłuszne rodzicowi w dużej mierze zależy od jakości ich relacji. Maluch, który nie czuje się bezpiecznie, nie będzie chciał współpracować. Potrzebuje zatem obecności czułej, akceptującej osoby. 

Dlatego ważne jest, aby każdego dnia znaleźć choć parę minut na interakcje z pociechą. Może to być wspólna zabawa albo czytanie książeczki. Wówczas poświęć całą swoją uwagę dziecku, nie rozpraszaj się telefonem. 

Codzienne, wspólnie spędzone chwile pomagają zbudować zaufanie, które procentuje w przyszłości. Nawet, gdy pojawiają się trudniejsze sytuacje.

Czy brak słuchania może być problemem?

Nieposłuszeństwo pociechy nie musi oznaczać, że chce ona celowo zrobić rodzicom na złość. Takie zachowanie może być spowodowane również:

  • Niedosłuchem,
  • Trudnościami ze zrozumieniem mowy,
  • Zaburzeniami rozwoju językowego,
  • ADHD,
  • Zaburzeniami ze spektrum autyzmu,
  • Lękami.

To, jak dziecko zareaguje na polecenie jest zależne od wielu czynników, między innymi od wieku, etapu rozwoju czy temperamentu. Wyjątkowo silną niesubordynację, która łączy się z impulsywnością lub problemami z koncentracją, warto skonsultować z psychologiem dziecięcym bądź pediatrą. Wczesna diagnoza niepokojących symptomów daje szansę na lepsze zrozumienie potrzeb malucha.

Słuchaj swojego dziecka

W rozmowach z pociechą nie ma nic ważniejszego, niż uważne słuchanie i reagowanie na jego potrzeby. Podnoszenie głosu na nieposłusznego malucha, nakładanie coraz surowszych kar czy wielokrotne powtarzanie komunikatów może przynieść efekt odwrotny do zamierzonego. Lepiej jest na chwilę się zatrzymać, zastanowić oraz spróbować zrozumieć zachowanie dziecka. Współpracę z maluchem znacznie ułatwia codzienna bliskość – to sprawia, że konflikty z rodzicami stają się rzadsze i mniej intensywne. Cierpliwość, wzajemny szacunek oraz otwartość na potrzeby drugiej strony to klucz do skutecznej i owocnej komunikacji.

Więcej inspiracji

Najnowsze wpisy